Mevduat stopajı nasıl hesaplanır? Net getiri rehberi

Bankaya vadeli mevduat yatırdığınızda ekranda gördüğünüz yıllık faiz oranı, hesabınıza yatacak tutarı doğrudan göstermez. Çünkü bu oran brüt orandır ve faiz geliri üzerinden stopaj adı verilen bir vergi kesintisi yapılır. Dolayısıyla iki bankanın tekliflerini karşılaştırırken yalnızca yüzdeye bakmak, özellikle farklı vadeler söz konusu olduğunda yanıltıcı olabilir. Bu rehberde stopajın ne olduğunu, net getirinin nasıl hesaplandığını ve karar verirken nelere dikkat etmeniz gerektiğini adım adım ele alıyoruz.

Stopaj nedir ve neden kesilir?

Stopaj, gelir üzerinden vergiyi kaynağında, yani ödemeyi yapan kurum tarafından kesip devlete yatırma yöntemidir. Mevduat faizinde bu görevi banka üstlenir. Siz bir beyanname vermezsiniz; kesinti hesabınıza faiz yatmadan önce yapılır. Bu nedenle hesabınıza giren tutar, bankanın hesapladığı brüt faizden düşüktür. Stopaj oranı mevzuatta belirlenir, vadeye göre farklılaşabilir ve zaman içinde değiştirilebilir; bu yüzden güncel oranı mutlaka Gelir İdaresi Başkanlığı veya bankanızın bilgilendirmesinden doğrulamalısınız.

Net faiz formülü

Hesap iki basit adımdan oluşur. Önce brüt faizi bulursunuz: anapara × yıllık faiz oranı × gün sayısı ÷ 365. Sonra stopajı düşersiniz: net faiz = brüt faiz × (1 − stopaj oranı). Vade sonunda eline geçen toplam tutar ise anapara artı net faizdir. Bu hesabı kendi rakamlarınızla yapmak için Mevduat Net Getiri aracını, stopajsız ham faizi görmek için Basit Faiz aracını kullanabilirsiniz.

Örnek hesap

500.000 ₺’yi yıllık %45 brüt faizle 32 gün vadeye yatırdığınızı varsayalım. Brüt faiz yaklaşık ₺19.726,03 olur. Stopaj oranını %17,5 kabul edersek yaklaşık ₺3.452,05 kesinti yapılır ve net kazancınız yaklaşık ₺16.273,97 kalır. Yani yıllık %45 olarak gördüğünüz oran, bu örnekte 32 günlük dönem için fiilen yaklaşık %37,1 yıllık net getiriye karşılık gelir.

Bu örnekteki stopaj oranı yalnızca hesabı açıklamak içindir; yürürlükteki oran farklı olabilir.

Bankaları karşılaştırırken ne yapmalı?

İlk kural, aynı vade ve aynı tutar için net getiriyi karşılaştırmaktır. Bir banka daha yüksek brüt oran önerirken minimum tutar veya kampanya koşulları getiriyor olabilir. İkinci kural, faizin ne zaman yatırıldığına bakmaktır: vade sonunda ödenen faiz ile aylık ödenen faiz bileşik etkiyi değiştirir. Üçüncü kural, vadenin sonunda parayı yeniden değerlendirme planınızdır; vade bitince oran düşmüşse getiriniz de düşer.

• Brüt oran yerine vade sonu net tutarı karşılaştırın.
• Stopaj oranının vadeye göre değişip değişmediğini sorun.
• Yenileme anındaki oranın aynı kalmayabileceğini hesaba katın.
• Mevduat dışı seçeneklerin vergi durumunu ayrı değerlendirin.

Net getiri yeterli mi? Enflasyonla kıyaslayın

Net getiri, parayı güvenle büyütmenin yalnızca bir yüzüdür. Asıl soru, getirinin fiyat artışının üzerinde kalıp kalmadığıdır. Net getiriniz yıllık %40, enflasyon %45 ise nominal olarak kazanmanıza rağmen alım gücünüz azalır. Bu farkı ölçmek için Reel Getiri ve Enflasyon Kaybı araçlarını kullanın; konuyu ayrıntılı ele aldığımız Enflasyon birikimi nasıl eritir? yazısına da göz atabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

En yaygın hata, ilan edilen oranı net oran sanmaktır. İkincisi, kısa vadeli hesapları yıllığa çevirirken tahakkuk gününü yanlış almaktır; her zaman gerçek gün sayısını 365’e bölün. Üçüncüsü, vade sonu faizini yeniden yatırdığınızda yeni stopajın da kesileceğini unutmaktır. Dördüncüsü ise yalnızca faiz oranına odaklanıp vadeli hesabın erken bozulması durumunda faiz kaybını göz ardı etmektir.

İki teklif, tek karar: örnek karşılaştırma

Brüt oranın neden tek başına yeterli olmadığını örnekle görelim. Banka A yıllık %45 brüt faizle 32 günlük, Banka B ise yıllık %43 brüt faizle daha uzun vadeli bir teklif veriyor olsun. Uzun vadede stopaj oranı daha düşük uygulanıyorsa (örneğin %15 ile %17,5 arasındaki bir fark varsayalım) yıllık net getiri şöyle çıkar: A için 45 × (1 − 0,175) = %37,1, B için 43 × (1 − 0,15) = %36,6. Bu örnekte brüt oranı yüksek olan teklif net olarak da önde kalıyor, ama fark brüt farkın çok altına düşüyor. Stopaj farkı daha büyük olsaydı sıralama değişebilirdi. Kural basit: karşılaştırmayı daima net getiri üzerinden yapın.

Tablodaki stopaj oranları varsayımdır; gerçek oranlar vadeye ve döneme göre farklılaşır.

Vadeyi nasıl seçmeli?

Vade seçimi yalnızca oranla ilgili değildir; paraya ne zaman ihtiyaç duyacağınızla ilgilidir. Kısa vadeli mevduat likiditeyi korur ama her yenilemede oranın değişme riski vardır. Uzun vadeli mevduat oranı sabitler, fakat erken bozmanız halinde faiz kaybı yaşayabilirsiniz. Acil durum fonunuzu kısa vadeli veya vadesiz tutmak, birikiminin geri kalanı için uzun vade düşünmek yaygın bir yaklaşımdır. Fon miktarınızı belirlemek için Acil Durum Fonu aracını kullanabilirsiniz.

Faizi yeniden yatırmak

Vade sonunda gelen net faizi anaparaya ekleyip yeniden mevduata yatırdığınızda bileşik etki başlar. Ancak her yeni vadede yeni stopaj kesileceği ve oranın o günkü piyasaya göre belirleneceği unutulmamalıdır. Yenilemede oran düşmüşse getiriniz de düşer; bu nedenle yenileme günlerini takvime yazıp alternatif teklifleri kontrol etmek faydalıdır. Uzun dönemli etkiyi görmek için Bileşik Faiz & Birikim aracında farklı getiri senaryoları deneyin.

Sonuç

Mevduatta doğru karar, ilan edilen oranı değil vade sonunda eline geçecek net tutarı esas almaktan geçer. Stopajı, vadeyi ve yenileme riskini birlikte düşündüğünüzde farklı teklifler arasındaki gerçek farkı görürsünüz.

Kaynaklar ve ileri okuma

• Gelir İdaresi Başkanlığı – vergi oranları ve duyurular
• Resmî Gazete – stopaj oranlarını belirleyen kararlar
• Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası – faiz ve para politikası verileri

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yatırım veya vergi tavsiyesi değildir. İlgili diğer yazılar: Bileşik faiz nedir?

Sık sorulan sorular

Stopaj anaparadan mı kesilir?

Hayır. Stopaj yalnızca elde edilen faiz getirisi üzerinden kesilir; anaparaya dokunulmaz.

Stopaj oranı sabit mi?

Hayır. Oran vadeye, hesap türüne ve yürürlükteki düzenlemeye göre değişebilir. Güncel oran için bankanıza veya Gelir İdaresi Başkanlığı’na bakın.

Net getiriyi enflasyonla nasıl karşılaştırırım?

Net getiri oranını enflasyonla kıyaslayarak reel getiriyi bulabilirsiniz; bunun için Reel Getiri aracını kullanın.