Brüt maaştan net maaş nasıl hesaplanır? SGK ve vergi

İş teklifinde konuşulan rakam genellikle brüttür; hesabınıza yatan ise net maaştır. Aradaki fark, kanunen yapılan kesintilerden oluşur. Bu kesintilerin ne olduğunu, hangi sırayla yapıldığını ve neden ay ay değişebildiğini bilmek hem maaş pazarlığında hem bütçe yaparken işe yarar. Kendi rakamlarınızla denemek için Brüt Net Maaş aracını kullanabilirsiniz.

Kesintilerin sırası

Brüt maaştan önce işçi payı olan SGK primi ve işsizlik sigortası primi düşülür; toplamı genellikle %15’tir (%14 SGK, %1 işsizlik). Geriye kalan tutar gelir vergisi matrahıdır. Gelir vergisi bu matrah üzerinden artan oranlı tarifeyle hesaplanır. Son olarak brüt tutar üzerinden binde 7,59 damga vergisi kesilir. Net maaş, bu kesintilerden sonra kalan tutardır. Oranlar ve dilimler mevzuat gereği güncellenebilir; Gelir İdaresi Başkanlığı ve SGK sayfalarından güncel değerleri doğrulayın.

Gelir vergisi neden “kümülatif”tir?

Gelir vergisi, yıl başından itibaren biriken matrah üzerinden hesaplanır. Ocak ayında matrahınız ilk dilime düşer ve düşük oranla vergilenir. Matrah ay ay birikip bir sonraki dilimin sınırını aştığında, aşan kısım daha yüksek oranla vergilenir. Bu nedenle maaşınız sabit olsa bile net maaşınız yıl içinde azalabilir. Yıl başına dönüldüğünde matrah sıfırlanır ve net maaş yeniden yükselir. Dilimlerin nasıl işlediğini Gelir Vergisi Hesaplama aracıyla, aylık erimeyi ise Vergi Dilimi & Maaş Erimesi aracıyla görebilirsiniz.

Asgari ücret istisnası

Asgari ücret tutarı kadar kazanç için gelir vergisi ve damga vergisi uygulanmaz; bu istisna vergi hesabında asgari ücret kısmına karşılık gelen vergiyi düşer. Sonuç olarak asgari ücretli çalışanın hesabına yatan tutar, brüt tutardan yalnızca SGK ve işsizlik primi düşülmüş halidir. Asgari ücretin üzerinde kazanan çalışanlar için istisna, yalnızca asgari ücret kısmına denk gelen vergiyi ortadan kaldırır.

Örnek hesap

Aylık brüt maaşı 60.000 ₺ olan bir çalışanı, brüt asgari ücreti 33.030 ₺ ve SGK + işsizlik kesintisini %15 varsayarak inceleyelim. Ocak ayında net maaşı yaklaşık ₺47.356,62 olur. Matrah birikip dilimler yükseldikçe haziranda yaklaşık ₺44.806,62, aralıkta ise yaklaşık ₺42.640,40 net maaş eline geçer. Yıllık net toplam yaklaşık ₺539.684,77, ortalama aylık net ise yaklaşık ₺44.973,73 olur. Karşılaştırma için asgari ücretli bir çalışanın net maaşı yıl boyunca yaklaşık ₺28.075,50 civarında sabit kalır.

Örnekteki dilimler ve asgari ücret güncel düzenlemelerle farklılaşabilir.

Net maaştan brüt maaşa

Bazen soru tersidir: “Elime 50.000 ₺ geçmesi için brüt ne olmalı?” Net Brüt Maaş aracı bu soruyu yinelemeli olarak çözer. İş teklifi değerlendirirken net hedefinizi brüte çevirip teklifle karşılaştırmak, pazarlıkta somut bir zemin sağlar.

İşverene maliyet

İşveren, brüt maaşa ek olarak işveren SGK payı ve işsizlik sigortası primi öder. Bu nedenle bir çalışanın işverene toplam maliyeti brüt maaştan yüksektir. Teşvikler ve indirimler maliyeti değiştirebilir; ayrıntılar için SGK kaynaklarına bakın. İş akdi sona erdiğinde hesaplanacak tazminat için Kıdem tazminatı nasıl hesaplanır? yazısına göz atın.

Zam ne kadar net artış sağlar?

Brüt maaşa yapılan zammın tamamı elinize geçmez. Örneğin brüt maaşınız 60.000 ₺’den 70.000 ₺’ye çıktığında Ocak ayı net maaşınız ₺47.356,62’den ₺54.505,72’ye yükselir: brüt 10.000 ₺’lik artışın net karşılığı yaklaşık ₺7.149,10 olur. Aradaki fark SGK, işsizlik primi ve vergilerden oluşur. Dilim yükseldikçe marjinal vergi oranı arttığı için yüksek maaşlarda bu fark daha da büyür. Teklif karşılaştırırken yalnızca brüt rakama değil, net karşılığına bakın.

Prim ve ikramiyeler

Maaşa ek olarak ödenen prim, ikramiye veya fazla mesai gibi kazançlar da gelir vergisi matrahına eklenir ve kümülatif matrahı hızlandırır. Bu nedenle ikramiyenin ödendiği ayda net kazancınız brüt tutara göre beklenenden az görünebilir. Fazla mesai ücretini ayrıca hesaplamak için Saatlik Ücret & Mesai Zammı aracına bakabilirsiniz.

Teklif karşılaştırma ipuçları

• İki teklifi net maaş olarak karşılaştırın; yıllık net toplamı da hesaplayın.
• Yemek, yol, özel sağlık sigortası gibi yan hakların parasal değerini ekleyin.
• Vergi dilimi yükselmesinden etkilenmemek için aylık değil yıllık net toplama bakın.
• Gelecekteki zam beklentisini enflasyonla kıyaslayın: Enflasyon birikimi nasıl eritir?

Sonuç ve pratik öneriler

Maaş görüşmesinde ya da iş teklifi değerlendirirken “brüt ne kadar?” sorusuyla birlikte “net ne kadar ve yıl içinde nasıl değişiyor?” sorusunu da sormak gerekir. Brüt-net hesaplayıcımızla farklı teklifleri aynı ölçüye getirebilir, yıllık net toplamı karşılaştırabilirsiniz. Yan hakları (yemek, yol, sağlık sigortası, prim) teklif karşılaştırmasında parasal karşılıklarıyla ekleyin. Dilimler ve asgari ücret her yıl güncellendiği için hesabı yıl başında yenilemek yararlıdır. Net maaşın aylar içinde düşmesi bir hata değil, kümülatif vergi sisteminin doğal sonucudur; bütçenizi yıl boyunca en düşük aylık net maaşa göre planlamak daha güvenlidir. Gelirinizin enflasyon karşısındaki durumunu da düzenli kontrol edin.

Kaynaklar ve ileri okuma

• Gelir İdaresi Başkanlığı – gelir vergisi tarifesi
• SGK – prim oranları
• Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı – asgari ücret

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; vergi veya hukuki tavsiye değildir.

Sık sorulan sorular

Net maaş neden aylar içinde düşer?

Gelir vergisi yıl başından itibaren birikmiş matrah üzerinden hesaplanır; matrah daha yüksek dilime geçince vergi oranı artar ve net maaş azalır.

Brüt asgari ücret neden önemli?

Asgari ücret tutarı için gelir vergisi ve damga vergisi istisnası uygulanır; bu istisna net maaşı artırır.

İşverene maliyetim ne kadardır?

İşveren, brüt maaşa ek olarak işveren SGK ve işsizlik primi öder; toplam maliyet brüt maaştan yüksektir.